کنکاشی بر هنر نقاشی‌خط

«نقاشی‌خط» به عنوان شیوه‌ای نوپا و اصیل در هنر معاصر ایران شناخته می‌شود. مکتبی که‌ عنصر«خط و خوشنویسی» با تکیه بر وجه بصری‌اش، خمیر مایه اصلی آن را تشکیل داده و محتوای آثار در شکل و ظاهر بصری آن نشان داده می‌شود. بنابراین خوانا بودن عبارات، کلمات و جملات هدف اصلی تأکید هنرمند نبوده و بکارگیری و کمک گرفتن از قابلیت و توانایی فرم‌های خط از عمده دل‌مشغولی‌ها وچالش‌های درونی هنرمندان این عرصه بشمار می‌رود.

«نادر حیدری» هنرمند در گفت‌وگو با خبرنگار ایسنا، در خصوص هنر نقاشی‌خط افزود: هنرمندان این عرصه با استفاده از عناصر هنرهای سنتی، تزئینی و دینی و به‌ویژه‌ خوشنویسی و در رأس آن قالب «سیاه مشق»خط نستعلیق، کتیبه‌نویسی‌ها، خطوط تزئینی‌ به شکل حیوانات، مرغ بسمله‌ها، طغرا نویسی‌ها…در به‌کارگیری و تأثیرپذیری از آن‌ها، از هیچ‌ کوششی فروگذار نکرده‌اند. هم‌چنین استفاده از متریال‌ها و  ابزار گوناگون هم‌چنین اجرا با شیوه‌ها و تکنیک‌های متنوع و نو، از دیگر ویژگی‌های بارز آثار این هنرمندانی است که در این حیطه فعالیت دارند.

وی با بیان این‌که نقاشی‌خط یک پدیده نوظهور نیست، خاطرنشان کرد: این هنر تاریخچه‌ای به قدمت چندین قرن دارد، و در خط نگاری‌های  ملل مختلف در آثار بجا مانده مشهود است و در فرهنگ و تاریخ ما نیز در کتیبه‌های اماکن مقدس هم‌چنین خطوط نقش بسته برروی ظروف، مهرها، بیرق‌ها و پرچم‌ها و… دیده می‌شود. اما مقوله مدنظر من از نگاه به نقاشی‌خط به شیوه‌ها و سبک‌هایی که امروزه بکار برده می‌شود متفاوت از گذشته‌های دور است.

حیدری با اشاره به تفاوتی که بین خوشنویسی و نقاشی‌خط وجود دارد، خاطرنشان کرد: این تفاوت بیشتر به‌لحاظ داشتن کیفیات و عناصر بصری است هم‌چنین برخورد نقاشانه با فرم‌ها و قابلیت‌های موجود در خط و خوشنویسی باعث ایجاد تفاوت این دو مقوله می‌شود.

این هنرمند گفت: در تعدادی از آثارم که به‌عنوان نقاشی‌خط معرفی می‌‎کنم از شکل حروف وکلمات به‌عنوان عنصر بصری استفاده شده و معنی و مفهوم حروف و کلمات در ساخت اثرم در اولویت قرار ندارد، و خوانایی و خوانده شدن چه بسا در اکثر آثارم اصلاً مدنظرم نبوده و نیست.

وی خاطرنشان کرد: در نقاشی خط هدف در درجه اول ایجاد ترکیب‌بندی با فرم‌های زیبا و چشم‌نواز است و هدف ایجاد فرم و کمپوزیسیون بوده و یک اثر تصویری زبان خودش را دارد. امروزه ما با شکل‌های متنوع و جدیدی از تلفیق خط و رنگ و نقاشی مواجه هستیم و نقاشی خط امروزه رواج بیشتری یافته و مخاطبین خود را پیدا کرده است.

حیدری با اشاره به نحوه بوجود آمدن یک اثر هنری افزود: در ساختن یک اثر هنری نقاشی‌خط باید هنرمند دارای احساسات و چالش‌های درونی توأم با مهارت استفاده از اشیا و متریال‌ها را داشته باشد. البته نباید فراموش کرد که هنرمند مربوطه باید اطلاع کافی از فرآیند و زیر وبم و اصول خوشنویسی را دانسته و از آن آگاهی لازم را داشته باشد.

به گفته این هنرمند، در صورت داشتن سواد بصری و تلفیق آن با مهارت و فن خوشنویسی می‌توان آثار ارزشمندی را خلق کرد.

وی هنرمندانی‌ چون «حسین زنده‌رودی»، «فرامز پیلارام»، «محمد احصائی»، «رضا مافی»، «نصر الله افجه‌ای»، «منصوره حسینی»، «جلیل رسولی‌»، «مهدی فلاح» و «صداقت جباری» و … را از جمله این هنرمندان و  پیشتازان این مکتب هنری معاصر دانست.

این هنرمند در خصوص تاریخچه این هنر خاطرنشان کرد: هنر «نقاشی‌خط جریانی دیرینه است که  سابقه آن را باید در  اوایل  دوره صفوی و حتی قبل از آن جستجو کرد. با وجود نگاه معاصری که به نقاشی‌خط می‌شود، باید گفت که تاریخ این هنر به حداقل 500 سال قبل بازمی‌گردد.

57323659

حیدری افزود: در اوایل عصر صفوی هنرمندانی بودند که از فضاهای در هم تنیده خط استفاده می‌کردند و در کارشان عنصر زیبایی شناختی دیده می‌شد. از جمله تکنیک‌های مورد استفاده در آن دوران چپ و راست کردن خط‌ها و نگارش آیینه‌ای و متعاکس خطوط بود. بعد از آن هم در دوران قاجار برخی هنرمندان اشکال حیوانی را با استفاده از خط ارائه کردند.

وی یادآور شد: هر چند عمر واژه(نقاشی‌خط) به‌حدود 5 دهه نمی‌رسد، اما خود نقاشی خط شاید عمری به درازای خط دارد. بسیاری از سنگ نوشته‌ها خطوط ترکیبی متقارن و متعاکس در کاشی‌کاری‌ها، طغراها، برخی از آثار ملک محمد قزوینی سیاه مشق‌ها خطوط معقلی شکل نوشته‌ها به صورت میوه‌ها، انسان و حیوانات و از همه این شکل نوشته‌ها معروف‌تر مرغ بسم‌الله، هم  نوعی خط نقاشی یا نقاشی‌خط محسوب می‌شوند.

این هنرمند با اشاره به دسته‌بندی هنرمندان نقاشی خط معاصر به چند گروه، گفت: دسته اول نقاشانی هستند که با تکیه بر مبانی نقاشی و بدون اشراف به مبانی پیچیده خوشنویسی آثاری را خلق می‌کنند. دسته دوم نیز هنرمندانی هستند که به کمک فنون گرافیک آثاری را خلق می‌کنند.

به گفته وی، دسته سوم خوشنویسانی هستند که پس از سال‌ها تمرین و مطالعه پیرامون خوشنویسی و راز و رمز کلمات حروف و چیدمان آن‌ها در تابلوها آثاری خلق می‌کنند. این هنرمندان می‌توانند به‌درستی از ظرفیت‌های پنهان و آشکار خوشنویسی بهره جسته و با کمک حسن هم‌جواری کلمات و حروف ریز و درشت و کشیده‌های تخت و مدات شیب‌دار و حروف عمودی و افقی و قوس‌دار و با استفاده از ظرفیت‌های بصری آنها نظیر سطح و دور بلندی و کوتاهی حروف سواد و بیاض و رهایی شمره‌ها در ارسال‌ها آثاری را خلق کنند که علاوه بر تأکید بر هویت ایرانی و شرقی اثری هنری ارائه دهند که ماندگار و مورد پذیرش جامعه قرار گیرد.

منبع ایسنا




دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.