مراغه شهر گنبدها (ایران پلاک به پلاک )

سفر به شهر مراغه یکی از مهمترین و زیبا ترین شهرهای استان آذربایجان شرقی تجربه یی بود که من هیچ وقت اون و فراموش نمیکنم…گروه همیشگی,وسیله ی نقلیه همیشگی(قطار),انتظار دوست قدیمی و دیداری تازه در شهری که برای اولین بار ملاقاتش می کردم..
شهرستان مراغه با وسعت 2186 كیلومتر مربع (4.8 درصد مساحت استان) در 130 کیلومتری تبریز واقع شده و از سمت شمال با شهرستان تبریز، از سمت شرق با شهرستان‌های بستان‌آباد، هشترود و چاراویماق، از سمت غرب با شهرستان‌های بناب، عجبشیر و ملکان ورزقان و از سمت جنوب با استان آذربایجان غربی هم‌مرز است.
مسیر های دسترسی به مراغه مسیر اتوبانی که از تهران میشه به مراغه رسید از قزوین و زنجان می گذره و حدود 600 کیلومتر هم مسافتشه ولی بهترین وسیله نقلیه برای رسیدن به مراغه از تهران به نظر من قطاره ما ساعت 10 سوار قطار شدیم و ساعت 8 صبح مراغه بودیم یعنی حدود 10 ساعت حسن قطار اینکه شما استراحت کامل در قطار می کنید و سر حال به مقصدتون می رسید.
بافت تاریخی و بازار : بعد از دیدار با دوست قدیمی که از کارشناسان سازمان میراث فرهنگی نیز هست یک راست زدیم به دل بافت قدیم شهر و راسته ی بازار تاریخی سنتی هنوز چند دقیقه ی از گشتمون نگذشته بود که متوجه شدم با چه شهر جمع و جور و دوست داشتنی سرو کار دارم پنجره ها و درهای چوبی بسیار زیبای بافت قدیم در هر کجای بافت خودنمایی می کرد و انگار چوب یکی از مهمترین مواد مصرفی در ساخت و ساز شهری گذشته بوده است معماری جالب توجه بازار سنتی و سر زندگی این بازار خستگی راه و از تنمون بیرون کرد به پیشنهاد دوست میزبانمون راهی بازدید از تنها کلیسای شهر مراغه به نام هوانس شدیم..
     کلیسای هوانس: کلیسای هوانس در بلوار امام خمینی شهر مراغه واقع شده است. در بازدید از این کلیسا متوجه شدیم که بخشی از آن در حال مرمت می باشد گویا این کلیسا در دوره ی ایلخانیان و در بعضی روایت ها در دوره ی صفویان توسط ارامنه ی مراغه ساخته شده است و بعد از تخریب در قرون بعدی دوباره مرمت و بازسازی شده است نکته ی قابل توجه در این کلیسا پلان ساده و مستطیلی این کلیسا می باشد نام این کلیسا را از یکی از حواریون حضرت عیسی به نام یوحنا گرفته اند متاسفانه ما نتونستیم قسمت هایی اصلی این کلیسا رو ببینیم چون در حال مرمت بود به دوستان پیشنهاد می کنم در سفر به شهر مراغه دیدن این کلیسا رو از دست ندهند..
گنبد ها: مراغه شهر گنبد های زیبای آجری می باشد که هر کدام زیباییی های خاص خود را دارد. برج ,گنبدهایی که هر کدام می تواند جاذبه یی بسیار دیدنی برای جذب گردشگر باشد و مهمترین شاخصه ی مراغه وجود همین گنبد ها می باشد که گردشگران زیادی رو به این شهر می کشونه…
     گنبد سرخ مراغه: این برج در جنوب غربی مراغه واقع شده واز قدیمیترین آثار دوره سلجوقی است تاریخ احداث بنا بر اساس کتیبه کوفی سر در بنا سال 542 هـ.ق است. شیوه خاص معماری آجری وتزئینات هریک از طاق نماهای این اثر راکاملاَ برجسته کرده و برابر نظراریک شرودر در کتاب صنایع ایران تزئینات ستون های آجری نمای ورودی آن ازشاهکارهای معماری آجری جهان است.تلفیق کاشی وآجر در عصرسلجوقی برای اولین باراز این اثرآغازشده واستفاده ازکاشی بصورت محدود در نمای ورودی ودربالای سر درآن به شیوه هنرمندانه جلوه خاص به این بنا بخشیده است. نمای خارجی گنبد مرکب از طاق نماهای است که در هر طرف آن دو طاق نما از سنگ و آجر سرخ ساخته شده است. گنبد سرخ مراغه دارای گنبدی دو پوش بوده است. پوشش داخلی آن بصورت عرقچین می باشد پابرجا است؛ اما پوشش خارجی آن به شکل هرمی بوده و کاملا فرو ریخته است. بنا به یک فرضیه مردم محلی معتقدند که این گنبد هرمی توسط مردم تخریب شده و داخل گنبد اشیای عتیقه ای بوده که به سرقت رفته است. بعضی کارشناسان معتقند که قبل از ساخت رصد خانه ی مراغه از این گنبد و دریچه های روی بدنه ی آن جهت تعیین روز و تاریخ وسال استفاده می شده است ضمنا نمیشه از طراحی متفاوت و مناسب محوطه ی بازدید این گنبد حرفی نزد واقعا زیباست.
برج مدور: این برج درفاصله 1متری برج مادرهلاکو قراردارد.بنای ظاهری ساده دارد واز دوطبقه تشکیل شده سردابه واتاق فوقانی واحتمالاًقبری که درسردابه وجود داشت ازبین رفته؛ سر در ورودی برج مدوراست و مانند گنبدسرخ باقاب و طاق هلالی شکل درگاه را احاطه نموده است در بالا و همچنین زیر طاق هلالی برج کتیبه ای به خط کوفی با نقوش پیچیده از آجر و کاشیهای فیروزه ای به چشم می خورد که بنای آن را ماه رجب سال563 هـ.ق ذکرکرده است. از ویژگیهای خاص این بنا علاوه آجرچینی زیبای ضلع بیرونی سر در ورودی آن است که از تلفیق کاشی وآجرنمای قابل توجهی پدیدآورده است. قسمت داخلی برج دوازده ضلعی است و تزئینات آن به مرور از بین رفته است. ارزش این بنا به ویژه در این است که به خوبی نمایانگر ترقی نمای مینایی طی دوران کوتاهی است که میان تاریخ احداث این بنا و تاریخ انجام گنبد سرخ قرار گرفته است.از اسمش پیداست که قراره با چه بنایی روبرو شویم واقعا دقت ساخت در گذشته بسیار قابل تحسینه و به شخصه از دیدن این بناهای با شکوه که با این دقت احداث می شدن لذت می برم.
گنبد کبود: این گنبد به مقبره مادرهلاکو نیزمعروف است درحدود10متری برج مدور واقع است دراین برج کتیبه ای که تاریخ بنای آن را معلوم نماید وجود ندارد ولی کارشناسان آنرا مربوط به دوره سلجوقی دانسته اند وتاریخ بنای آن را به سال 593 هجری نسبت می دهند عده ای نیز به علت انتساب برج به مادر هلاکوآنرا متعلق به دوره مغول میدانند ولی به نظر آندره گرار معمار و باستان شناس فرانسوی تاریخ بنای برج باید مربوط به قبل ازهلاکو باشد. گنبدکبود داخلی است که در زوایای دوگانه آن ستونی مدور باتزئینات تخمیری تعبیه شده که تا زیرطاق های موجود ادامه می یابد زیرا قوس طاق نماها با سه ردیف مقرنس ساده وتزئینات پرکارمقطی زیبا زینت یافته است در زیر گنبداز داخل یک حاشیه ازکتیبه گچ بری به خط نسخ ازآیات سوره 67 قرآن مجید به چشم می خورد همچنین کتیبه هایی باخط ثلث بصورت نواری در سرتاسر بنا و بالای هریک از طاق نماها جلوه خاص بخشیده است.
شاید یکی از زیباترین بنایی که در سفرهام به شهرهای ایران دیده باشم همین گنبد کبوده که در نزدیکی برج مدور قرار داره واقعا هنر معماری و استفاده از گره های آجری و ذوق و سلیقه یی که در این گنبد بکار رفته فوق العادست.
گنبد غفاریه: گنبدغفاریه مراغه درشمال غربی شهرمراغه کنار رودخانه صوفی چای قرار دارد.گنبد غفاریه بنای چهارگوش آجری است که هر چهار زاویه اش با ستون هایی با نقش لوزی ساخته شده اند این گنبد در دوره ایلخانان و در فاصله بین سالهای 725 تا728 هجری ساخته شده بنای مذکور مکعبی شکل بر روی سکوی سنگی ساخته شده ومانندگنبد سرخ طراحی شده است وتوسط حاکم مراغه بنام امیر شمس الدین قراء سنقرالچرکسی منصوری ساخته شده و هدف از ساخت آن جلب رضایت ایلخان اعظم سلطان ابوسعید بهادرخان بوده لیکن ابو سعیدبه خاطرخشنودی ممالیک مصر دستور قتل امیرشمس الدین را در خفاء صادرکرده و پس از آن وی را در سردابه این گنبد دفن می کنند.نکته ی خیلی مهم در این چهار برجی که من در این سفر بازدید کردم استفاده و تلفیق آجر و کاشی در تزیینات بیرونی آنهاست که زیبایی بی حدو حصر ی به این بناهاداده است.
     رصد خانه مراغه : این رصد خانه روی تپه ی در غرب مراغه واقع شده است وقتی با دوستان از تپه بالا رفتیم یه سازه چادری به شکل گنبد دیدیم و فهمیدیم که رصد خانه این است و فقط چند ردیف از پی های اون باقی مونده که توسط همین سازه چادری محافظت می شه متاسفانه چیز زیادی از ش باقی نمونده ولی حتی فکر به گذشته و سرپا بودن این رصدخانه باعث ایجاد حس غرور می شه و میتوان فهمید که مراغه چه شهر مهم و علمی بوده ..این رصد خانه در دوره ی هلاکوخان و زیر نظر خواجه نصرالدین طوسی احداث میشه و به یکی از قطب های علمی آسیا و حتی جهان تبدیل می شه با جستجویی اندک در فضای مجازی می توان فهمید که رصد خانه مراغه با 4000 هزار جلد کتاب در همه ی زمینه ها چه مرکز مهم و معتبری در زمینه های مختلف مخصوصا ستاره شناسی بوده است و واقعا حیف که الان چیز از اون باقی نمونده و همتی هم برای بازگرداندن این فضا در کشور وجود نداره …
معبد مهر : معبد مهر نیایشگاه زیر زمینی و محل پرستش خورشید و برگزاری آیین مهرپرستی در جنوب روستای ورجوی بصورت زیر زمینی و صخره یی بنا شده است .بعد از رسیدن به معبد مهر و بازدید از آن و توضیحاتی که دوستم از این معبد و تاریخچه اون به ما داد واقعا شگفت زده شده بودم و فقط دوست داشتم که در این معبد گشت بزنم و از اینکه باز هم خداوند امکان بازدید از همچین فضایی رو به من داده شکر گذار باشم .
این بنا معبدی است که به تمامی در عمق زمین کنده شده و جز ورودی دالان مانند سراشیب مقابلش راه دیگری نداشته است. وجود اطاق‌ها و واحدهای مختلف در پیرامون تالار بزرگ و وسعت قابل توجه تالار حاکی از آن است که این مجموعه یکی از بزرگترین معابد مهری به شمار می‌رفته است و با توجه به این که مشخصه معماری صخره‌ای تا دوران هخامنشی سطوح مسطح و راست گوشه بدون خطوط منحنی چه در درگاهها و چه در پوشش سقفها می‌باشد و این همان نکته‌ای است ما را به پیشینه‌ی معبد مهرورجوی و به دوره‌ی اشکانی رهنمون می‌شود. فضاها و عناصر خمیده و بیز هستند که در مقطع تاریخی اشکانی مورد استفاده قرار گرفته‌اند.
گزارش من از شهر مراغه همین جا به پایان رسید واقعا قبل از سفر به مراغه فکر نمیکرم با همچین شهر تاریخی و زیبایی در همه ی ابعاد روبرو بشم تاریخی که از نیایشگاهی به قدمت دوره ی اشکانی آغاز و تا شکوفایی در دوره های سلجوقی و ایلخانی و صفویه ادامه دار می باشد و در دوره یی قطب علمی قاره ی کهن است و تقریبا در همه ی دوره ها حرفی برای گفتن داره ,شهری با مردم مهمان نواز و خون گرم که میتونه سفری خاطره انگیز و برای شما در فصل بهار و یا تابستان رقم بزنه امیدوارم از این گزارش لذت برده باشید .
توضیحات دقیقی که درباره ی گنبد ها در نوشتار خواندید را از سایت بسیار خوب انسان شناسی و فرهنگ وام گرفتم به دوستان توصیه می کنم حتما به این سایت سر بزنند.    http://anthropology.ir

 

%da%af%d9%86%d8%a8%d8%af%d9%87%d8%a7-14

%d8%a8%d8%a7%d9%81%d8%aa-%d8%b4%d9%87%d8%b1%db%8c-%d9%88-%d8%a8%d8%a7%d8%b2%d8%a7%d8%b1-5

%d8%a8%d8%a7%d9%81%d8%aa-%d8%b4%d9%87%d8%b1%db%8c-%d9%88-%d8%a8%d8%a7%d8%b2%d8%a7%d8%b1-9

%da%af%d9%86%d8%a8%d8%af%d9%87%d8%a7-2

%da%af%d9%86%d8%a8%d8%af%d9%87%d8%a7-7

%da%af%d9%86%d8%a8%d8%af%d9%87%d8%a7-8

%da%af%d9%86%d8%a8%d8%af%d9%87%d8%a7-13



علیرضا نجفی مهیاری هستم کارشناس ارشد معماری علاقمند به سفر و عکاسی مدیر وبلاگ دیدنو وبلاگی در خصوص سفرنامه نگاری با رویکرد معماری و عکاسی و مدیر گروه معماری ایران پلاک به پلاک ...


دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.